De week van herdenken ligt weer achter ons. In onze gemeente waren op 3 plekken een bijeenkomst in het kader van 4 mei, Dodenherdenking. Tijdens deze dag worden “alle Nederlandse burgers en militairen herdacht die sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen of vermoord in oorlogssituaties en bij vredesmissies.”
Op 5 mei volgt dan Bevrijdingsdag, “de nationale feestdag waarop we de bevrijding van de Duitse bezetting in 1945 vieren. Het is een dag waarop we stilstaan bij de waarde van vrijheid, democratie en mensenrechten, en de bevrijding door de geallieerden herdenken.”
Het is interessant te zien wat hier allemaal aan elkaar wordt geknoopt en verondersteld. In elk geval haal je eruit dat oorlog altijd slachtoffers kent die herdacht verdienen te worden, voor welk doel of (politieke) strijd ze ook gevallen zijn. En dat vrijheid te maken heeft met democratie en mensenrechten.
Vrijheidsmaaltijd
In Dinxperlo en Aalten organiseerden comités van burgers en organisaties elk een vrijheidsmaaltijd. Dat is een nationaal concept dat op 1000 plekken wordt uitgevoerd. In Aalten georganiseerd en uitgevoerd door vrijwilligers en medewerkers van het Nationaal Onderduikmuseum, Estinea en Figulus. Die laatste twee hebben ervaring met het organiseren van lunches: elke dinsdagmiddag in de Pol organiseren zij Lunch Lokaal voor iedereen die niet maar altijd alleen thuis wil zitten. Het Onderduikmuseum stelde de nieuwverworven ruimte beschikbaar (oude ABN-Amrobank) .
Jouw vrijheid stopt, waar die van een ander begint
Ik mocht namens het gemeentebestuur een openingswoordje doen. Natuurlijk de organisatoren uitbundig bedankt voor hun inspanningen, en ook tegelijkertijd “reclame” gemaakt voor initiatieven als “Etend ontmoeten” en “Lunch Lokaal” waar mensen terecht kunnen die het niet breed hebben, het leuk vinden om er eens uit te gaan en andere mensen te spreken en daarbij nog een lekkere maaltijd of lunch krijgen ook, geserveerd door vrijwilligers of bewoners van Estinea.
Het serieuze deel van mijn toespraak ging over het goede liberale principe “Jouw vrijheid eindigt waar die van een ander begint”. Dat is een fundamenteel principe in een democratische rechtsstaat, wat betekent dat persoonlijke vrijheid wordt begrensd door de rechten en de veiligheid van anderen. Het houdt in dat je vrij bent om te denken en doen wat je wilt, zolang je anderen niet schaadt. Ik breid dat uit naar “en niet krenkt”. Als je weet dat het Nationaal Monument voor veel mensen een zeer belangrijk symbool is, ga je dat niet lopen bekladden aan de vooravond van de herdenking. Als je weet dat voor veel mensen een Nederlandse vlag een bijzondere betekenis heeft ga je deze mensen niet krenken door deze vlag op kop neer te hangen. Dat heeft te maken met dat er grenzen zijn aan je vrijheid van meningsuiting. Je kunt dat erg ver doortrekken. Je kunt vinden dat het jouw persoonlijke vrijheid is om houtkachels te stoken, geluidsoverlast te veroorzaken, de natuur, bodem of water te vernachelen, maar een ander heeft daar last van of wordt daar ziek van, dan is het vraag of die persoonlijke vrijheid er nog wel geldt. Het is erg belangrijk elkaar te respecteren. Je mag van mening verschillen, maar blijf met elkaar in gesprek en wees je bewust dat een ander gekwetst kan worden of zelfs ziek kan worden van je woorden of gedrag.
Aalten en de onderbuik
Intussen stond de voorzitter van het Onderduikmuseum op een Bevrijdingsfestival-podium te Doetinchem. Hij verwees naar Aalten waar in de Tweede Wereldoorlog op de 13.000 inwoners maar liefst 3000 onderduikers gastvrij onderdak vonden. Dat is meer dan 80 jaar geleden. De tijden en omstandigheden zijn veranderd. De mensen ook. De inwoners van de gemeente Aalten en hun politieke vertegenwoordigers ook. Ook in onze gemeente zie, lees en merk je uitingen van verharding, van onverdraagzaamheid en afnemende bereidheid om mensen die vluchten voor oorlog en geweld een veilige plek te geven. Ik maak me daar zorgen over en schaam me er soms voor.
Joop Wikkerink