Op 4 november werd in Winterswijk een avond gehouden over het onderwerp ‘drinkbare rivieren’. Bert en ik waren erbij, en onze wethouder Walter was er ook bij. Inleider was Tonny Stoltenborg (van Energie Duurzaam), en er waren voordrachten door Li An Phoa, Stef Beumer en Max Haan, gevolgd door een vragenpanel.
Li An Phoa (Drinkable Rivers) nam ons mee in wandeltochten langs diverse rivieren, van de IJssel en de Rijn tot de Theems, en de Rupert River in Quebec, Canada. Zij gebruikt die wandeltochten om in contact te komen met het landschap, ontwikkelingen en problemen daarmee, en met autoriteiten die het als hun taak moeten zien om de waterkwaliteit te bewaken. Zo toonde zij een verklaring samen met burgemeester Aboutaleb van Rotterdam, en ze heeft veel contacten met provincies en waterschappen. Zij zet in op evenementen, onderzoek, voorlichting en mobilisatie via verscheidene actieprogramma’s.
Ze wees ons erop dat het nog niet lang geleden is dat het water uit rivieren gewoon drinkbaar was, en dat als de natuur haar gang kan gaan er vanzelf een gezond evenwicht ontstaat. Zodra de mens dammen bouwt en stoffen loost vervalt dat echter. Ze zet een stip op de horizon, en gebruikt dat als motivator tot actie. Zo wil ze de zalm weer terug in de Rijn. Ze mist een gemeenschappelijk vergezicht, en noemt in dat verband de Kaderrichtlijn Water. Ze vindt het verder noodzakelijk om in fasen af te stappen van het redeneren op basis van het bruto binnenlands product.
Stef Beumer (Rivierfamilie) noemt zich ranger voor rivierduinen, en gebruikt zijn kennis van geologie om het stroomgebied van onder andere de Slinge (Schlinge), Oude IJssel en de Bocholter Aa te onderzoeken en te presenteren. Hij heeft het over het Driestromenland, en vertelt ons en passant over het wood wide web, het stelsel van ondergrondse verbindingen in bossen. Hij wijst ons op de waterscheiding bij Stadtlohn, en op het feit dat stromen vaak dwars op de ijsmassa’s uit de ijstijden lopen, en dus oost-west.
In 2026 kende de waterstand in de Rijn een laagterecord. Hij is druk in de weer met het meten van de waterkwaliteit in ons stroomgebied, samen met scholieren aan de Nederlandse en aan de Duitse kant van de grens; zij bemonsteren het water op 180 plaatsen: er is sprake van burgerwetenschap. Zie ook Drinkbare Oude Ijssel-Aa
Hij maakt zich zorgen over plannen Doetinchem tot 70.000 inwoners te laten groeien, waarbij de groei uitgerekend in rivier- en beekdalen dreigt plaats te vinden. Hij ziet de Wet open overheid (woo) als noodzakelijk hulpmiddel om informatie te achterhalen en heeft een nauwe verbinding met Mobilisation for the Environment (MOB).
Max Haan (natuur- en milieubeschermingsjurist bij MOB, en actief bij de Waddenvereniging en het Pesticide Acton Network) neemt ons mee naar de Kaderrichtlijn Water. Die is in 2000 al tot stand gekomen, en gaf een einddatum van 2015 voor het bereiken van strikte doelen voor de deelnemende landen op het gebied van de waterkwaliteit. Intussen is de deadline al twee keer verschoven, en inmiddels is duidelijk dat de datum van 22 december 2027 volstrekt onhaalbaar is. Hij geeft aan dat Nederland op de laagste plaats staat van de landen voor welke de kaderrichtlijn geldt.
Op de webstek van Advocaat van de Aarde worden zestien fabels ontzenuwd die de slechte scores bij waterkwaliteit zouden moeten ontkrachten. Zie bij Kijk-, luister- en leesvoer.
Hij somt enkele aspecten waardoor het de overheden niet lukt om de doelen te halen: naast oorzaken uit de fysieke omgeving speelt ook klimaatverandering een rol en grotendeels onbekend is nog welk effect het combineren van giftige stoffen kan hebben – duidelijk is wel dat dat groter is dan de som van afzonderlijke effecten. Hij benoemt hierbij dat verantwoordelijkheden zijn opgeknipt, dat vergunningen vaak afgegeven worden voordat onderzoek naar effecten is afgerond (en dat veel activiteiten vergunning vrij zijn verklaard en dat de randen worden opgezocht), dat overheden verantwoordelijkheden afschuiven, er sprake is van sterke lobby’s, ontoereikende regelgeving en politieke onwil. Anders dan velen denken is het niet de industrie die zich het sterkst verzet tegen de kaderrichtlijn: de industrie past zich aan. De agrarische sector, en met name de agro-industrie, loopt hierbij achter.
Hij roept op tot bestuurlijke moed, ook bij de aanwezigen, en acht een systemische verandering noodzakelijk.
Na een korte pauze nemen de sprekers plaats in een panel, waarop vragen worden afgevuurd tot vlak voordat het alarm in het gemeentekantoor van Winterswijk afgaat. Enkele zaken die de revue passeerden en me de moeite waard leken om te vermelden waren:
– er is een ondoorzichtige overvloed van datasets, die ook nogal eens zijn vervuild; zie www.waterkwaliteitsportaal.nl
– uit frustratie heeft een aanwezige zandzakken gemaakt om stuwen dicht te zetten
– ter plekke ontstaat een samenwerkingsclubje voor het beheer van de Ratumsebeek
De conclusie wordt getrokken dat Nederland het samen plannen wel lukt, maar het samen uitvoeren daarvan niet zo.
Ons is toegezegd dat er bericht komt met de presentatie en wat additionele informatie. Wie daar belangstellig voor heeft kan bij de aanwezigen terecht.
Niek Tholen
