Nog even doorbijten. Weer een stuk over hoe het anders kan en moet in het sociaal domein. Donderdag werd in Ede (in een van de voormalige kazernegebouwen) het eindsymposium gehouden van een vierjarig onderzoeksproject. Dat heet “Impact van Sociaal Beleid op Gezondheid”. Een hele mondvol, maar wel een wezenlijke vraag. Negatief geformuleerd: kunnen wetten en regels mensen ziek maken? Positiever: kun je regels en wetten in het sociaal domein zo aanpassen dat ze bijdragen aan gezondheidswinst?
Het is een langjarig onderzoeksproject waaraan 4 universiteiten en hogescholen met zo’n 13 onderzoekers meededen, gesteund door 7 gemeenten groot en klein (waaronder Doetinchem en Aalten). Onderdeel van het project was het Toekomstatelier, waarvan ik deel uitmaakte samen met bijvoorbeeld mensen van het RIVM, de GGD, het Ministerie van Sociale Zaken èn een aantal deelnemers vanuit hun ervaringskennis. Daarover straks meer.
De cijfers zijn best schokkend: de levensverwachting in goede gezondheid bij de geboorte van de meest welvarende mannen is gemiddeld 25 jaar hoger dan van de minst welvarende mannen. Dat is al jaren zo, ook ondanks veel initiatieven om die verschillen terug te dringen. De belangrijkste oorzaken volgens mensen met ervaringskennis:
Complexiteit van “het systeem”.
Wisselwerking tussen mentale gezondheid en leefstijl.
Leefomgeving (zowel digitaal als fysiek, vooral ook voor jongeren).
De onderzoeksvraag is of je door een systeemverandering op het gebied van sociaal beleid de gezondheidsongelijkheid kunt terugdringen. Wetenschappers willen natuurlijk eerst kennis verzamelen (en delen). Vandaar dat er in dit project een aantal onderzoeken plaatsvonden. Ik licht er twee uit:
Er is een onderzoek uitgevoerd onder mensen die kampen met bijstandsschulden (vnl. in Rotterdam). Andere schulden werden buiten beschouwing gelaten. De uitkomst is verrassend. Als deze schulden worden kwijtgescholden, dan neemt het medicijngebruik sterk af en voelt men zich mentaal gezonder.
Een tweede onderzoek ging over de kostendelersnorm. En dan vooral voor mensen met een AOW met aanvulling (AIO). Als deze mensen gingen samenwonen met een huisgenoot, dan wordt die aanvulling gekort. De conclusie van dit onderzoek is: de kostendelersnorm schaadt de gezondheid van AIO-ontvangers. Niet alleen vanwege minder inkomen, maar ook door druk op sociale relaties, interacties met instanties en administratieve lasten. De discussie ging ook over kosten. Als je dat verminderde medicijngebruik (te meten) en het doktersbezoek nu in geld uitdrukt, is dat dan niet meer dan wat de bovengenoemde maatregelen opleveren. (Maarja: verschillende ministeries en potjes)
Vervolgens deden de wetenschappers aan actieonderzoek. Hoe kunnen we een systeem ontwerpen dat gèèn negatieve invloed heeft op de gezondheidsverschillen? Wil je zo’n beleid vormgeven en invoeren (en dat kàn!), dan moet je waakzaam zijn bij minimaal 7 valkuilen. Dit was op het symposium erg mooi verbeeld door een groep kunstenaars die een enorme valkuil op de vloer gemaakt hadden met allerlei wankele bruggetjes en grote gele waarschuwingsborden waarop de valkuilen nader benoemd werden. Een valkuil is bijvoorbeeld: “we hebben wetenschappelijk bewijs nodig dat een interventie effectief is”. Je kunt die valkuil omzeilen door bijvoorbeeld op zoek te gaan naar voorbeelden die in het buitenland zijn toegepast en werken. En zo zijn er nog 6 valkuilen meer, van “wettelijke grenzen” tot “marktlogica”.
Het laatste deel van het symposium was een panel (hoe kan het ook anders). Ik kon daar mooi vertellen over onze klankbordgroep armoede, ons “Mooie Toekomst”-festival en hoe de impact van gezondheidsbeleid langzamerhand doorsijpelt naar de uitvoering van bijvoorbeeld de Participatiewet en de Wmo. Slotakkoord (heel mooi) door de stadsdichter van Almere. Een leerzaam dagje.
