Ik weet het nog goed. Dinsdag 17 juni 2025. ’s Middags in een bloedhete bus van de VNG-congreslokatie in Eindhoven naar Helmond. Bezoek aan een buurthuis. En…. voorlichting van het ministerie van Sociale Zaken over een nieuwe wet. De wet “proactieve dienstverlening”. Met deze wet in de hand zouden wij als gemeente alle doelgroepen die afhankelijk zijn van een uitkering of daarop recht hebben persoonlijk mogen benaderen en aangeven welke instrumenten we allemaal hebben. Of dat nou schulddienstverlening is, of Bbz: steun aan zelfstandigen, minimaregelingen of meedoenarrangementen. De hele instrumentenkoffer zouden we kunnen laten zien. Natuurlijk zouden we dat op een manier gaan doen die de mensen ook werkelijk bereiken. Desnoods met huisbezoeken. Want we zouden immers adressen mogen uitwisselen met andere uitkeringsinstanties voor dit doel.
Vooruitlopen?
Volgens het ministerie was de wet in een vergevorderd stadium. Najaar 2025 zou die naar de Tweede Kamer gestuurd worden. Naar verwachting, zo was uit het voortraject gebleken, zouden er weinig tegenstemmers zijn. Ik weet nog goed dat ik vroeg: “Mogen en kunnen wij als gemeenten hier al op vooruitlopen?”. Dat was natuurlijk een vraag naar de bekende weg, maar de mensen van het ministerie begrepen de vraag heel goed. Ik weet ook nog goed dat we in de bus terug grapjes aan het maken waren dat het toch ook te gek is dat het systeem zo ingewikkeld gemaakt is, dat mensen geen beroep meer doen op regelingen omdat ze die niet kennen, en dat we daarom een wet in het leven roepen om de mensen, die gewoon recht op die regelingen hebben, te mogen voorlichten.
Naar de kamer in september 2025
Gelukkig werd de wet (25 juni 2025) niet controversieel verklaard na de val van het kabinet en op 3 september ingediend bij de Tweede Kamer. Daar schoottie wel de vertraging in, want om allerlei uitvoeringsinstanties (UWV, SVB) de mogelijkheid te geven om hun gegevens te delen moest de Wet SUWI aangepast worden, dat werd uitgesteld tot 1 januari 2027. Inmiddels ging de voorbereiding wel gewoon door. En intussen bleven wij grapjes maken over het eigenlijk dieptrieste gegeven dat er een wet moet worden gemaakt om rechthebbenden te wijzen op hun rechten. Hoe ingewikkeld wil je het hebben.
Donderslag bij heldere hemel
En dan opeens de voorjaarsnota van dit minderheidskabinet die langs kwam op 27 maart 2026. Daaruit bleek dat het budget voor de algemene bijstand dat nodig is om de meerdere aanvragen als gevolg van betere dienstverleningen en voorlichting gewoon geschrapt is omdat “het voor andere doeleinden nodig is”. Dat gaat om 5 miljoen in 2026 oplopend tot 30 miljoen in 2030. Dat had niemand zien aankomen. En is natuurlijk ook onbegrijpelijk en te gek voor woorden. Je hebt dus ergens recht op; je weet dat niet precies en we gaan dat lekker ook niet aan jou vertellen, want stel je voor dat je gebruik maakt van dat recht, dan kost ons dat geld en dat “hebben we ergens anders voor nodig”. Dit zet toch wel het hele stelsel op kop en maakt de overheid erg ongeloofwaardig: je hebt alleen ergens recht op als je dat weet.
Ongeloofwaardig en achterbaks.
Behalve de ongeloofwaardigheid en het gevoel van een achterbakse overheid heeft het weghalen van het bedrag aan extra bijstand ook vergaande consequenties voor de bestaanszekerheid en de mogelijkheden voor schuldhulpverlening voor gemeenten. Bij schulden is het van belang om eerst te werken aan een toereikend inkomen, dus gebruikmaken van alle regelingen. Vooral jongeren en zelfstandigen maken onvoldoende gebruik van de regelingen, waardoor de schuldenproblematiek bij hen groot is.
In de week van 20 april wordt deze wet in de Tweede kamer behandeld. Ik hoop dat er een meerderheid te vinden is die wèl voldoende budget beschikbaar wil stellen . Ik denk het wel. Want deze –eigenlijk belachelijke wet- gaat op den duur meer mensen uit de schulden houden. Dat heeft allerlei voordelen voor de maatschappij, dat weten we inmiddels toch wel. Ik heb ons Kamerlid Esmah Lahlah gevraagd samen met anderen actie te ondernemen. Ik hoop dat fracties in onze gemeenteraad die ook zetels in de Tweede Kamer hebben datzelfde zullen gaan doen.
Joop Wikkerink.