“Algemene beschouwingen Programmabegroting 2027
Waar besteden we ons geld aan — en wat zegt dat over wat wij als gemeente belangrijk vinden? Dat is de vraag die bij deze begroting voorligt.
Voor onze fractie is het antwoord helder: wij willen gelijke kansen; een eerlijke gemeente. En waarin inwoners die ondersteuning nodig hebben op de gemeente kunnen rekenen. Niet iedereen begint immers vanuit dezelfde positie en niet iedereen heeft dezelfde mogelijkheden om problemen zelf op te lossen. Soms gaat dat om geld, soms om gezondheid of om de omstandigheden waarin iemand opgroeit. Juist daar vinden wij dat de gemeente een verantwoordelijkheid heeft.
Vanuit die uitgangspunten hebben wij tijdens de oordeelsvormende vergaderingen in het bijzonder aandacht gevraagd voor de aanpak van energiearmoede, de jongeren binnen de ISK en de uitvoering van ons duurzaamheidsbeleid.
Bij de aanpak van energiearmoede gaat het bijvoorbeeld om inwoners met een laag inkomen die hun woning willen isoleren om daarmee de energielasten structureel naar beneden te krijgen, maar niet het geld hebben om zo’n investering zelf voor te schieten. Juist voor deze inwoners vinden wij het belangrijk dat de gemeente ondersteuning blijft bieden. Wij willen daarom dat het college zich ervoor inzet dat deze groep ook in 2027 geholpen kan blijven worden en dienen hiertoe een motie in.
Wij vinden dat we als gemeente er ook moeten zijn voor de jongeren die door oorlog, vlucht, verlies of langdurige onzekerheid veel hebben meegemaakt en daardoor een of meer trauma’s hebben. Zij hebben hiervoor deskundige hulp nodig van GGNet. Door deze hulp laagdrempelig te bieden in groepsvorm wordt voorkomen dat later zwaardere individuele en duurdere hulp nodig is. Deze jongeren zijn waardevol. Zij kunnen een bijdrage aan onze gemeente leveren, maar dan moeten we bereid zijn ze nu goed op weg te helpen. Wij zien die ondersteuning daarom ook als een investering in hun toekomst en daarmee in die van onze gemeente.
En als het gaat om duurzaamheid hebben we als raad doelstellingen vastgesteld en vragen we ook van inwoners dat zij daarmee aan de slag gaan. Dan moeten we er ook voor zorgen dat zij ergens terechtkunnen voor informatie en ondersteuning. Het Energieloket speelt daarin een belangrijke rol. Ambities vaststellen heeft weinig zin als vervolgens de middelen ontbreken om er uitvoering aan te geven.
Daarnaast kijken wij verder dan vandaag. De keuzes die wij nu maken hebben gevolgen voor de wereld waarin onze kinderen straks leven. Daarom zijn maatregelen tegen klimaatverandering en voor herstel en behoud van de natuur voor ons noodzakelijk, ook als die ingrijpend zijn. Tegelijkertijd hebben we oog voor de gevolgen die deze veranderingen kunnen hebben voor ook individuele agrarische ondernemers en vragen wij het college te onderzoeken hoe zij, zoals eerder met Platteland Aalten in Beweging, door middel van persoonlijke gesprekken, coaching en begeleiding ondersteund kunnen worden bij het maken van weloverwogen keuzes voor een toekomstbestendige richting van hun bedrijf.
Voor alle genoemde onderwerpen vinden wij dat ook in 2027 geld beschikbaar moet zijn.
Dat laat onverlet dat onze fractie beseft dat we als gemeente ook nog voor andere, duurdere, uitdagingen staan.
Er moeten woningen worden gebouwd. Voor wie denkt dat we in onze gemeente geen dakloosheid hebben: dakloosheid is ook het op de bank slapen bij vrienden of kennissen of noodgedwongen in een onveilige situatie blijven omdat er nergens anders een plek is. En ja, ook de jongeren die op zichzelf willen gaan wonen, moeten sneller een betaalbare huurwoning kunnen vinden dan nu het geval is. Daarom gaat woningbouw voor ons niet alleen over aantallen woningen, maar juist ook over voldoende betaalbare huurwoningen en tijdelijke woonvormen voor mensen die snel een plek nodig hebben. We bouwen geen woningen, maar een gemeenschap, waar mensen met elkaar leven.
Daarnaast wordt op dit moment de nieuwbouw van Schaersvoorde onderzocht. Duidelijk is dat het gebouw niet meer voldoet aan de eisen van de tijd. De raad heeft het college gevraagd door te gaan met de ontwikkeling van de Slingeplas en ’t Brook en, als het even kan, wil de raad een nieuw dan wel gerenoveerd zwembad. Dit laat onverlet dat onze fractie al deze onderwerpen ook belangrijk vindt. En dat iedereen, jong en oud, rijk en arm, een goed leven en toekomst in onze gemeente moet kunnen hebben.
Maar aan al die ambities hangt een prijskaartje en we weten wat er vanaf 2028 financieel op ons afkomt. Er zullen keuzes moeten worden gemaakt en prioriteiten moeten worden gesteld. Wij vinden het goed en belangrijk dat volgend jaar bestaand en nieuw beleid in samenhang wordt bekeken. Dat betekent niet alleen kritisch kijken naar uitgaven, maar ook zoeken naar mogelijkheden om onze inkomsten te verhogen. Hierbij geldt dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Maar we moeten eerlijk zijn: dat er omgebogen moet worden, weten we al een aantal jaren. Al in 2024 werd gesproken over een ombuigingstraject. Het ravijnjaar was toen nog 2026. Dat ravijnjaar is doorgeschoven, maar daarmee verdween de noodzaak om keuzes te maken natuurlijk niet. We hadden eerder keuzes kunnen maken en misschien hadden we dat ook moeten doen.
Juist daarom vinden wij het belangrijk dat de gevolgen van de keuzes die nu gemaakt moeten worden niet als eerste terechtkomen bij inwoners die ze het minst gemakkelijk zelf kunnen opvangen. Om deze reden hebben wij grote moeite met deze zogenoemde ‘beleidsarme’ begroting waarin volgens ons onuitstelbaar en noodzakelijk beleid niet is opgenomen. Dit terwijl in de begroting wel investeringen ter hoogte van 17 miljoen zijn opgenomen. Investeringen waarvan we ons kunnen afvragen of die niet een jaar of misschien twee uitgesteld kunnen worden, zodat we wel middelen hebben voor onderwerpen die in onze ogen belangrijker zijn. Helaas lijkt een meerderheid van de raad deze discussie nu niet te willen voeren.
Samenvattend: We hebben grote ambities voor Aalten. We willen bouwen, investeren in onderwijshuisvesting en zorgen voor goede sportvoorzieningen. Daar staan wij achter. Maar dat mag niet ten koste gaan van degenen die het het meest nodig hebben, de inwoners met een laag inkomen die hun woning willen verduurzamen, voor een jongere die hulp nodig heeft om hier een toekomst op te bouwen en voor onze verantwoordelijkheid voor klimaat en natuur.
Dat is waar wij voor staan. Want wat ons betreft kan beleid soms wachten, maar kunnen mensen dat niet.”
—————
De Algemenen Beschouwingen van de overige fracties kun je lezen op gemeentesite. Na de voordrachten door de fractievoorzitters van ieder max 7 minuten konden partijen op elkaars verhaal reageren. Mn BBB kreeg van het CDA de wind van voren: “wel een heel kritisch (en deels ook nog onheus) verhaal, maar geen enkel serieus voorstel tot verbetering”. Na het debat konden de collegeleden reageren op de AB-en en de daarin gestelde vragen. Opvallend en geruststellend was dat wethouder Arnold Joost (RO en financiën) stelde dat Aalten m.b.t. reserves en financiële positie er momenteel goed voor staat en dat het de kunst is het om het zo te houden. De Herijking die begin 2027 op stapel staat gaat over 2028. Incidenteel kan wel wat in 2027. Vooral dat laatste biedt hoop dat van onze urgente wensen toch wellicht e.e.a. gehonoreerd kan worden.
N.a.v. opmerkingen over voorrangsregels voor Aaltense woningzoekenden riep hij de raadsleden op om op 1-12 naar de info avond (beeldvorming) over wonen te komen. Ook De Woonplaats zal daar een presentatie geven.
Moties
Er lagen dit keer geen amendementen, wel 4 moties klaar.
Motie 1. Motie concrete aanpak langdurige leegstand winkelpanden. (BBB en VVD).
Wethouder Joost gaf aan al heel veel te doen, maar kan niet alles vertellen omdat onderhandelingen nog lopen. In elk geval is nu al duidelijk dat in Aalten bij 4 van de 8 leegstaande panden projecten in ontwikkeling zijn en in Dinxperlo bij 3 van de 5.
Voor ons en de meerderheid van de raad was dat reden om de motie niet te steunen, want overbodig. Wij voegden nog toe dat voor echte oplossingen het eigendomsrecht ingeperkt zou moeten worden en dat willen de indieners van de motie vast niet….
Motie 2. Aanpak ruimte voor de lokale ondernemer (VVD en BBB).
De motie was vooral gericht op de zzp-er en kleine ondernemer waarvoor er behoefte zou zijn aan meer bedrijfsverzamelgebouwen. Ook hier was het college al mee bezig, waarbij vraagtekens werden gezet bij de in de motie veronderstelde grote behoefte. Zo blijken Hietveld, Helmkamp en Virupa slechts heel langzaam vol te lopen. Bovendien zou dit toch ook en vooral een kwestie zijn die door de markt opgepakt zou moeten worden. Als er werkelijk behoefte is……
Op een vraag aan de indieners waar hun ‘grote behoefte’-indruk vandaan kwam, bleek deze gebaseerd te zijn op een nogal vrije interpretatie van het visiedocument Bredevoort 2050 en ‘eigen waarnemingen’. Leo van den Berg van GB stelde vervolgens dat volgens CBS-cijfers het aantal zzp-ers en kleine ondernemers sinds 2000 ongeveer gelijk blijft in Aalten. Landelijk loopt het aantal zzp-ers terug met 8-9%. VVD-er Huning reageerde met: “ik ga niet uit van cijfers maar van mijn gevoel” waarop algemeen gegniffel te horen was.
Ook een kleine aanpassing van de motie was terecht niet voldoende om een meerderheid te halen.
Motie 3. Structurele Aanpak energiearmoede (Progressieve Partij + PRO en CU en BBB)
Onze Toelichting:
Energiearmoede is nog steeds een groot probleem met ingrijpende gevolgen. Uit recent onderzoek van Stichting Armoedefonds blijkt dat twee op de drie lokale hulporganisaties een stijging zien van het aantal hulpvragen. Financieel kwetsbare huishoudens komen daarbij voor heel ingewikkelde keuzes te staan tussen elementaire uitgaven zoals eten, energie en andere noodzakelijke kosten. Dat wordt ernstiger als we de grote prijsstijgingen van energie in aanmerking nemen. 80% in een jaar tijd!
Door energiearmoede ontstaan klachten zoals stress en andere gezondheidsproblemen; zo zorgt het noodzakelijk te laag zetten van de thermostaat niet alleen voor schimmel en vocht maar heeft constante kou een negatief effect op het immuunsysteem (“Energiearmoede leidt tot ziekte’ – Binnenlands Bestuur).
Voor huishoudens met een laag inkomen vormt het moeten voorfinancieren een belangrijke belemmering bij het verduurzamen van de eigen woning. De ISLI neemt deze drempel weg doordat de subsidie vooraf en rechtstreeks aan de uitvoerder kan worden betaald. De behoefte aan deze regeling blijkt uit het feit dat het beschikbare subsidieplafond al binnen enkele maanden is bereikt. Het gaat om bestaand beleid dat het college wil voortzetten.
Voortzetting van een dergelijke regeling is noodzakelijk om te voorkomen dat inwoners die niet kunnen voorfinancieren verder achteropraken.
Met onze motie roepen we het college alvast voorwerk te doen om een nieuwe – en betere – regeling voor te bereiden om zo weinig mogelijk tijd te verliezen. Om zo weinig mogelijk mensen soms letterlijk langer in de kou te laten zitten.
Mogelijk komen nieuwe rijksmiddelen beschikbaar en in het ombuigingstraject in 2027 maken we een integrale afweging over de gemeentelijke uitgaven vanaf 2028. De structurele financiering van de aanpak kan daarbij worden betrokken; en wel op basis van het voorwerk van het college waar we om vragen in de motie.
We willen ook dat 2027 geen verloren jaar wordt voor de lage inkomens in energetisch slechte woningen. Beleid kan wachten, mensen niet!
Daarom luidt ons dictum:
We Verzoeken het college
1. Een voorstel te doen voor een “Subsidieregeling energiebesparende Maatregelen voor Lage inkomens”;
2. Hiervoor in de herijkingsoperatie van de begroting een passend budget voor aan te geven;
3. Zo spoedig mogelijk te zorgen dat de regeling in werking kan treden.”
—
Opvallend was dat zowel wethouder van Lochem als de grote partijen CDA en GB het volmondig eens waren over het belang van zo’n regeling. Helaas kwam er geen duidelijke toezegging van de wethouder. CDA en GB hielden star vast aan het dogma dat er nu, in afwachting van de herijking begin 2027, geen wijzigingen in de begroting zouden moeten komen. Dit terwijl er best ruimte is, getuige de opmerking van wethouder Joost bij de Algemene Beschouwingen en het feit dat er de afgelopen 5 jaar totaal maar liefst een positief resultaat (‘winst’) is behaald van 12,5 miljoen euro.
De motie kreeg geen meerderheid. CDA, GB en HMV stemden tegen, VVD en de indieners PP+Pro, CU en BBB waren vóór: 12-9.
Lage inkomensgroepen in energetisch slechte woning staan een jaar extra in de kou. Laten we hopen dat het college toekomstige meevallers alsnog wil benutten voor deze kwestie.
—
Motie 4. Investeren in de toekomst agrarische sector (PP+Pro)
We hadden de volgende tekst klaarliggen!
– De agrarische sector is al een tijd onzeker en onrustig omdat er grote veranderingen op stapel staan. Wij zijn een agrarische gemeente, ik denk dat op z’n minst de helft van de raad wel boerenland is gepasseerd op weg hiernaartoe. Door die veranderingen is er veel behoefte aan een klankbord en objectief advies. Daar kunnen we als gemeente een belangrijke rol spelen. Dat hebben we in het verleden ook gedaan met Aalten Platteland in beweging. Dit is door de sector erg positief ervaren en ook nu staat de LTO hier positief tegenover. Door te zorgen dat de boeren steun krijgen in omgang met de onzekerheden en veranderingen, kunnen we zorgen dat we ook in de toekomst trots kunnen zijn op ons buitengebied.
En waarom specifiek de agrariërs? Natuurlijk zijn boeren echte ondernemers, maar het verschil is dat de boerensector meer dan bijvoorbeeld industrie een sector van ons als gemeenschap is. Iedereen heeft er wel een mening over en de regels die worden opgelegd hebben betrekking op veel meer dan alleen produceren. Ze beheren wat wij zien als “ons” buitengebied.
Waarom nu? Als we in een integrale afweging willen kijken naar ombuigingen zullen we moeten weten waarover we praten en dus moet er voorwerk gedaan worden.
We verzoeken daarom het college om:
• te onderzoeken hoe opnieuw een project naar het voorbeeld van Platteland Aalten in Beweging kan worden opgezet, waarbij agrarische ondernemers worden ondersteund bij het maken van weloverwogen keuzes over de toekomst van hun bedrijf;
• daarbij in beeld te brengen hoe agrarische ondernemers ondersteund kunnen worden bij het maken van toekomstgerichte keuzes over hun bedrijfsvoering, bedrijfsontwikkeling, omschakeling, bedrijfsopvolging of bedrijfsbeëindiging;
• een plan van aanpak inclusief kostenraming en mogelijke financieringsbronnen uit te werken,
• de raad hierover uiterlijk bij de Voorjaarsnota 2027 een voorstel voor te leggen.”
Omdat de wethouder al in de eerste termijn had aangegeven dit al te willen gaan doen en dit voornemen in het Uitvoerings Programma van het college wordt opgenomen, hebben we deze motie niet in stemming gebracht. Temeer daar door waarschijnlijke tegenstemmen van o.a. CDA en GB er geen meerderheid behaald zou worden. De toezegging van het college was voor ons voldoende en een mooie opsteker.